ساعت رولکس

پردازش اطلاعات در دوره های مختلف رشد

۲۲ آذر ۱۳۹۶

آدمی از لحظه تولد پیوسته با عوامل خارجی دیداری و شنیداری احاطه می شود، و به تدریج كه رشد می كند نسبت به تك تك آنها شناخت پیدا می كند. این شناخت صرفاً دانستن نیست بلكه اطلاعات پاره پاره را باهم در می آمیزد، آنها را یك پارچه و سازماندهی می كند و به شكل معناداری در می آورد.
همین فرآیند طبیعی، منشأ پیدایش دیدگاه یا رویكرد «پردازش اطلاعات» یا «خبرپردازی» است. پژوهشگران پردازش اطلاعات باور دارند كه ساختار اساسی سیستم ذهنی در سرتاسر زندگی، مشابه است. گنجایش سیستم، مقدار اطلاعاتی كه یك دفعه می تواند نگهداری و پردازش شود و سرعت پردازش آن با افزایش سن بیشتر می شود و تفكر پیچیده تر را ممكن می سازد.

پردازش اطلاعات

گرچه افزایش توانایی پردازش اطلاعات تا اندازه ای به علت رشد مغز است، ولی بهبود راهبردها، مانند توجه كردن به اطلاعات و طبقه بندی بهتر آن به مقدار زیاد در آن دخالت دارد. پرورش این راهبردها در ۲ سال اول زندگی، در حال شكل گیری است.

پردازش اطلاعات در دوره های مختلف رشد

۲ سال اول زندگی (نوباوگی و نوپایی)

پردازش اطلاعات در نوباوگی

 توجه

نوباوگان برای توجه با روش خوگیری و خوگیری زدایی به ۳ تا ۴ دقیقه نیاز دارند. نوباوگان ۴ تا ۵ ماهه فقط به ۵ تا ۱۰ ثانیه زمان نیاز دارند.

حافظه

باز شناسی «ساده ترین شكل حافظه است». نوباوگان در سه ماهگی محرك دیداری را مدت ۲۴ ساعت به یاد می آورند.

یادآوری

در نوباوگی یاد آوری افراد، مكان ها و اشیاء عالی است.

طبقه بندی

اولین طبقه بندی ها، ادراكی هستند اما در پایان سال اول طبقه بندی ها مفهومی می شود.
در ۱ سالگی كودك می تواند اشیاء یك گروه را لمس كند، در ۱۸ ماهگی می توانند اشیاء را در دو گروه دسته بندی كند.

دوره اول كودكی (۲ تا ۶ سالگی)

توجه

در مقایسه با كودكان دبستانی زمان كوتاهی را صرف انجام تكالیف می كنند و روی جزئیات تمركز ندارند.

حافظه

۱- باز شناسی و یادآوری: در (۴ تا ۵) سالگی بازشناسی عالی است، اما یادآوری آنها ضعیف است. در ۲ سالگی فقط ۱ تا ۲ مورد و در ۴ سالگی ۳ تا ۴ مورد را بیشتر به یاد نمی آورند.
استفاده از راهبردهای حافظه در كودكان ضعیف است.
۲- حافظه مربوط به تجربیات روزمره: كودكان پیش دبستانی رویدادها را مانند بزرگسالان به صورت سناریو ها به یاد می آورند.

نظریه كودك در باره ذهن (فراشناخت)

زمانی كه بازنمایی دنیا، حافظه و مسئله گشایی بهبود می یابد، كودكان تأمل كردن براساس فرآیندهای فكری خودشان را آغار می كنند. (فراشناخت metacognition): فكر كردن در باره فكر كردن است.

آگاهی از دنیای ذهنی درون

كودكان ۲ تا ۳ ساله به رغم استفاده از اصطلاحات ذهنی، به طور ابتدایی زندگی ذهنی و رفتار را از یكدیگر متمایز می كنند. آنها فكر می كنند كه افراد همیشه مطابق با امیالشان رفتار می كنند و نمی فهمند كه عقاید آنها بر اعمالشان تأثیر می گذارند.
كودكان بین ۳ تا ۴ سالگی، متوجه می شوند كه هم عقاید و هم امیال، رفتار را تعیین می كند.كودكان در ۴ سالگی می فهمند كه عقیده و واقعیت می توانند فرق داشته باشند. به عبارت دیگر، افراد می توانند عقاید غلط داشته باشند.
درك كودك از عقیده غلط در سال های پیش دبستانی تقویت و بین ۴ تا ۶ سالگی محكم می شود.
این آگاهی ابزار قدرتمندی برای شناخت خود و دیگران و پیش بینی خوبی برای مهارت های تعامل اجتماعی با همسالان می شود.

سواد در اوایل كودكی

كودكان پیش دبستانی مدتی قبل از آموختن و نوشتن به شیوه مرسوم، زبان نوشتاری را به مقدار زیادی می فهمند سواد آموزی به مقدار زیاد بر اساس زبان گفتاری و آگاهی از جهان قرار دارد.

استدلال ریاضی در كودكان پیش دبستانی

استدلال ریاضی در كودكان پیش دبستانی

در سال دوم زندگی در آغاز درك ترتیبی (ordinality) یا روابط ترتیبی بین كمیت ها قراردارند مانند ۲ بیشتر از ۱ و…
بین ۲ تا ۳ سالگی شمردن را شروع می كنند وبه تدریج دقیق تر می شود بین ۴ تا ۵ سالگی آنها به مفهوم عدد اصلی در مجموعه (cardinality) پی می برند. می فهمند كه آخرین عدد در یك مجموعه قابل شمارش، بیانگر تعداد كل آن مجموعه است.

اواسط كودكی (۶ تا ۱۱ سالگی)

توجه و حافظه، كه زیربنای هر فعالیت شناختی هستند در اواسط كودكی اهمیت زیادی دارند. پژوهشگران معتقدند كه رشد مغز به دو تغییر اساسی در پردازش اطلاعات كمك می كند.

  1. افزایش توانایی پردازش اطلاعات: بین ۶ تا ۱۲ سالگی زمان لازم برای پردازش اطلاعات در انواع تكالیف شناختی به سرعت كاهش می یابد. این افزایش سرعت تفكر احتمالاً به علت ادامه میلین دار شدن و كاهش سیناپسی در مغز است. تفكر كارآمدتر، توانایی پردازش اطلاعات را افزایش می دهد.
  2. افزایش بازداری شناختی: توانایی مقاومت كردن در برابر دخالت اطلاعات نامربوط. بازداری شناختی، با پاك كردن اطلاعات غیر ضروری از حافظه فعال، به مهارت های پردازش اطلاعات كمك می كند.

توجه

در اواسط كودكی، توجه به سه صورت تغیر می كند: گزینشی، انعطاف پذیر و برنامه دار
بین ۶ تا ۹ سالگی كودكان برای گزینش اطلاعات از راهبردهای گوناگون استفاده می كنند و عملكرد آنها آشكارا بهبود می یابد.
كودكان دبستانی، توجه خود را به صورت انعطاف پذیر با درخواست های لحظه ای موقعیت ها تنظیم می كنند.
برنامه ریزی عبارت است از فكر كردن پیشاپیش به یك رشته اعمال و اختصاص دادن توجه به آنها، در اواسط كودكی پیشرفت زیادی می كند.

حافظه

همانگونه كه توجه با افزایش سن بهتر می شود، راهبردهای حافظه نیز بهبود می یابند. اولین راهبرد حافظه مرور ذهنی (تكرار اطلاعات) است كه در اوایل سال های دبستان آشكار می شود.
راهبرد دوم سازماندهی (طبقه بندی) است كه باعث می شود یادآوری به نحو قابل ملاحظه ای بهبود یابد.
در پایان اوسط كودكی، كودكان استفاده از بسط (elaboration) را آغاز می كنند. بسط دیرتر ایجاد می شود چون به تلاش ذهنی و گنجایش حافظه فعال قابل ملاحظه ای نیاز دارد.

كاربردهای پردازش اطلاعات در یادگیری تحصیلی

خواندن

۱. روش زبان كامل: خواندن را باید به صورتی آموزش داد كه شبیه یادگیری زبان طبیعی باشد (از كل به جزء می رسند).
۲. روش مهارت های اساسی: باید به كودكان كتاب هایی داده شود كه مطالب آن ساده شده باشند، ابتدا باید اصوات را به آنها آموخت سپس باید مطالب خواندنی به آنها داده شود.

ریاضیات

در تدریس ریاضیات باید از درك ابتدایی كودكان در مورد مفاهیم عددی بخوبی بهره برد. اشتباهات آنها نشان می دهد كه سعی كرده اند روش را حفظ كنند، اما منطق نهفته در آن را نفهمیده اند.

رشد شناختی نوجوانان

رشد شناختی نوجوانان

  • توجه: عمیق تر و با ضرورت های تكالیف سازگارتر می شود.
  • راهبردها: كارآمدتر می شوند و اندوزش، بازنمایی و بازیابی اطلاعات را بهبود می بخشند.
  • دانش: افزایش می یابد و بكار گیری راهبرد را راحت تر می كند.
  • فراشناخت (آگاهی از تفكر): گسترش می یابد و به آگاهی جدید برای فراگیری اطلاعات و حل مسایل می انجامد.
  • توانایی پردازش: به علت تأثیر مشترك رشد مغز و عواملی كه یاد شد بیشتر می شود.

اوایل بزرگسالی، كاردانی و خلاقیت

  • كاردانی: عبارت است از فراگیری اطلاعات زیاد در یك رشته یا كار كه با انتخاب رشته دانشگاهی یا شغل آغاز می شود. زمانی كه كاردانی كسب می شود تأثیر عمیقی بر پردازش اطلاعات می گذارد.
  • خلاقیت: زیر بنای خلاقیت كاردانی است. پژوهش ها نشان می دهد كه دستاوردهای خلاق در اوایل بزرگسالی افزایش می یابد و در اواخر سی سالگی یا چهل سالگی به اوج می رسد و به تدریج افت می كند.این مطلب بیانگر این نكته است كه خلاقیت بیشتر حاصل سن شغلی است تا سن زمانی.

میانسالی ۴۰ تا ۶۰ سالگی

سرعت پردازش كند می شود، برخی از جنبه های توجه و حافظه كاهش می یابد. چون بزرگسالان دانش گسترده و تجربه زندگی خود را در حل كردن مسایل روزمره زندگی به كار می گیرند (میانسالی دوره گسترش كارآیی شناختی نیز هست).

علت كند شدن پردازش شناختی در افراد مسن چیست؟

كند شدن پردازش شناختی در افراد مسن

دیدگاه شبكه عصبی

  • مرگ نورون ها
  • از هم گسیختگی شبكه عصبی
  • دور زدن اتصالات سیناپسی
  • كارایی كمتر

دیدگاه از دست رفتن اطلاعات

  • با هر مرحله تفكر، اطلاعات تنزل می یابد.

رشد شناختی اواخر بزرگسالی (پیری)

رشد شناختی پیری

تفاوت های فردی در عملكرد شناختی، اواخر بزرگسالی بیشتر از هر دوره دیگر زندگی است. سالخوردگان از طریق به حداكثر رساندن گزینشی همراه با جبران، می توانند حداكثر عملكرد شناختی خود را حفظ كنند. روش به حداكثر رساندن گزینشی همراه با جبران هدف های خود را محدود می كنند، فعالیت هایی را كه برای آنها ارزش دارد انتخاب می كنند، و به این طریق از حداكثر انرژی خود استفاده می كنند ضمناً آنها روش های جدیدی را برای جبران كردن ضعف های خود پیدا می كنند.